Jeż jest stworzeniem objętym ochroną prawną. Nie ma wielu naturalnych wrogów – zwierzęta boją się jego kolców. Największym zagrożeniem dla jeża jest człowiek – sposób, w jaki przekształca środowisko naturalne, często zagraża tym małym ssakom. Mnóstwo jeży ginie pod kołami samochodów – po letnich ulewach dżdżownice wychodzą masowo z ziemi w pobliżu asfaltu, przywabione jego ciepłem. Jeże więc właśnie przydrożne tereny wybierają na żerowisko, co bardzo często kończy się ich śmiercią. Poza tym wiele jeży zwyczajnie przechodzi przez jezdnię czy to w poszukiwaniu materiałów na budowę gniazda, czy to szukając partnera – giną wówczas pod kołami bo nie są dość szybkie, by umknąć przed nadjeżdżającym samochodem. Kilka lat temu w Szwajcarii przeprowadzono badania według których na 244 znalezione martwe jeże aż 24% z nich straciło życie na drogach.
Poza tym mnóstwo jeży ginie zatrutych – wkradają się przecież do sadów, lecz tam mnóstwo jest pestycydów, nawozów i różnorakich środków chemicznych, śmiertelnie dla jeży niebezpiecznych. Szwajcarzy ocenili, że 26% jeży ginie na skutek zatrucia. To, w połączeniu ze śmiertelnością na drogach, pokazuje wielkość niebezpieczeństwa, jakie stanowi dla jeży człowiek – aż 50% tych zwierząt ginie w wyniku ludzkiej działalności.
Jeż często jest wykorzystywany przez człowieka w sadownictwie do zwalczania plagi niechcianych stworzeń, np. ślimaków. Nie jest zagrożony wyginięciem, chociaż postęp cywilizacyjny niewątpliwie sprawia, że populacja jeża ulega zmniejszeniu – jednak nie w takim stopniu, by istnieniu jeża, przynajmniej jeża europejskiego, poważnie zagrozić.

Jeże, naturalnie występujący w Europie, Azji i Afryce, został przez człowieka sprowadzony, niekoniecznie celowo, do Nowej Zelandii, na Korsykę, Sycylię, Sardynię oraz na Wyspy Szkockie. Jeż bytuje tylko w lasach liściastych – w iglastych brakowałoby mu materiału do budowy gniazda, czyli liści. Najwięcej jeży można spotkać na wybrzeżach angielskich i bretońskich. Potrafią żyć także na wydmach i przy plażach, ale tylko jeżeli w pobliżu znajdują się zagajniki z drzewami liściastymi. Jeże są często spotykane w miastach – oczywiście nie w centrach, lecz na przedmieściach lub w dzielnicach, gdzie ludzie mieszkają w domach. Jeże żerują tam w sadach, ogrodach i parkach.
To stworzenia preferujące niziny – najlepiej czują się na wysokościach nie przekraczających 1000 metrów nad poziomem morza. Wówczas rozmnażają się w zupełnie normalny sposób. Na większych wysokościach, między 1000 a 1200 metrem n.p.m., ich cykl rozmnażania staje się nieco nieregularny. Na wyższe wysokości wchodzą jedynie pełnym latem, ale nie pozostają tam długo – gdy tylko spada temperatura powracają na niżej położone partie terenowe. O ile w Europie Środkowej czy Azji jeże nie przepadają za górami, to w klimacie śródziemnomorskim często można spotkać je na wysokościach – na przykład w południowych Alpach i w Pirenejach.

Młode jeże rodzą się po około 4 tygodniach ciąży. Przychodzą na świat w zbudowanym na tę okazję przez samicę gnieździe (budowę rozpoczyna kilka dni przed porodem). Jest ich najczęściej od 2 do 7. Bezpośrednio po porodzie są ślepe, nie mają jeszcze kolców, które zaczynają rosnąć dopiero kilka godzin po przyjściu jeża na świat. Kolce z początku są całkowicie białe, jednak już po kilku tygodniach zastępują je zwyczajne, brązowe kolce.
Przez około 4 tygodnie samica karmi młode własnym mlekiem. Mimo, że ma aż 5 par gruczołów mlecznych to nie jest najczęściej w stanie wykarmić więcej niż 5 młodych – dlatego część małych jeży szybko ginie (śmiertelność sięga 20% noworódków).
Młode jeże wychodzą pierwszy raz z gniazda w wieku trzech tygodni – robią to oczywiście w nocy, pod opieką samicy. Na pierwszych spacerach uczą się rozpoznawać bezkręgowce, które mogą bez przeszkód zjadać. Na pierwszą samotną wyprawę jeże wyruszają między trzecim a czwartym tygodniem życia. Po dwóch miesiącach, gdy ważą już blisko 250 gram, młode jeże opuszczają matkę i rozpoczynają prowadzenie samotnego trybu życia. Następuje to najczęściej na początku lata, mają więc bardzo wiele czasu by utyć do wagi, która pozwoli im przetrwać okres hibernacji (wg badań taka minimalna waga to 450 gram). Niestety, jeże, które przyszły na świat w drugim miocie mają o wiele mniejsze szanse przeżycia – rodzą się bowiem jesienią, gdy coraz trudniej zdobyć pokarm. Bardzo często są zbyt chude i niedostatek tłuszczu nie pozwala im się wybudzić ze snu zimowego.

Jeże są aktywne płciowo przez pięć miesięcy w roku – między kwietniem a wrześniem. Choć przez większość czasu żyją samotnie, nieco godzin w swym życiu poświęcają na poszukiwanie partnera. Jeże bardzo długo zalecają się do siebie. Jeżeli dwa samce natrafią na jedną samicę, następuje walka, po której jeden z samców odstępuje. Wówczas zwycięzca przez długi czas obwąchuje się z samicą w okolicach pyszczków, następnie stara się zajść ją od tyłu, ta jednak wykręca się bokiem. Nie zniechęcony samiec powtarza procedurę, która może trwać wiele godzin. Gdy dochodzi do kopulacji jeże nie zwracają uwagi na nic, co dzieje się wokół – przez kilka minut łączą się ze sobą prychając i chrząkając głośno. Jeże kopulują wielokrotnie w ciągu swego pięciomiesięcznego okresu płodności, lecz samica wydaje na świat przeważnie 2 mioty – w niektórych wypadkach, tuż przed zimą, wydaje trzeci. Ten jednak ma niewielkie szanse na przeżycie, bo młode jeże, urodzone tak późno w roku, nie mają zbyt wiele czasu by zgromadzić odpowiedni zapas tłuszczu, przez co nie udaje im się przeżyć całego procesu hibernacji – zasypiają, lecz nigdy się już nie budzą.
Samiec nawet w najmniejszym stopniu nie uczestniczy w zajmowaniu się potomstwem – wszystkiego dokonuje samica. Zresztą jeże w ogóle nie łączą się w pary – po akcie kopulacji rozchodzą się i mogą się już nigdy nie spotkać, chyba, że ich terytorium (które u samców wynosi ok. 50ha, a u samic 10ha) na siebie zachodzi.

Jeż to ssak owadożerny. Dzień zazwyczaj spędza siedząc w swej norce lub w zaroślach, na łowy wybiera się dopiero po zapadnięciu zmierzchu. Poluje bardzo powoli i uważnie, starannie obwąchując wszystkie napotkane na swej drodze przedmioty. Ryje pyszczkiem pyszczkiem w zeszłych liściach i w luźnej ziemi wyszukując pokarmu. Gdy wyczuje obecność stworzenia, które może zjeść – czeka spokojnie, aż przejdzie ono obok niego. Wówczas szybko atakuje i ostrymi ząbkami chrupie i rozcina ofiarę bądź, w przypadku na przykład żuków i chrząszczy, połyka ją w całości. Jeż, którego owady (od dżdżownic, przez larwy, stonogi, gąsienice, aż po pająki) stanowią znakomitą większość jadłospisu, nie wzgardzi innymi stworzeniami. Chętnie spałaszuje także młode ptaki, żaby, ropuchy, myszy a nawet jaszczurki. Jeż jednak pod żadnym pozorem nie chce się męczyć – zawsze wybiera ofiarę najłatwiejszą do zjedzenia i najprostszą do złapania. Dlatego woli na przykład dżdżownice, które są miękkie, od twardych chrząszczy. Zjada także martwe kręgowce – byleby tylko się nie męczyć. Jeżowi do przeżycia wystarcza 50 gramów pożywienia dziennie, jednak jeżeli tylko ma okazję – je więcej. Nadmiar żywności zamienia w tłuszcz, dzięki któremu może przetrwać okres zimowej hibernacji.
Jeż zjada także jaja, lecz, mając bardzo wąski otwór gębowy, tylko najmniejsze. Gdy jednak zobaczy rozbite jajo – chętnie wypije jego zawartość. Krótko mówiąc jest to zwierz wszystkożerny, który najczęściej jada owady, bo najłatwiej je złapać. Lecz zje praktycznie wszystko, co wejdzie mu pod nos – i nie jest rośliną.

Jeż europejski wywodzi się od zwierzęcia żyjącego przed 80 milionami lat. Pojawił się na terenie Azji, skąd rozprzestrzenił się do Europy, a także do Ameryki Północnej. Jeż jakiego znamy dziś pojawił się w Eurazji około 15 milionów lat temu. Jego wspaniałe zdolności przystosowawcze pozwoliły mu przetrwać, podczas gdy większe ssaki, takie jak chociażby mamuty – wyginęły. Jeż zmienił się w bardzo niewielkim procencie. Jego ewolucja nie była nieustannym ulepszaniem – raczej dostosowywał się do środowiska w jakim przyszło mu żyć. I tak jeż europejski posiadł zdolność hibernacji, co pozwala mu przetrwać zimę. Z kolei jeż pustynny ma wydłużone uszy, dzięki czemu łatwiej mu regulować temperaturę swojego ciała.
Jeż nie ma wielu wrogów w świecie zwierząt – zaczepiają go często różne drapieżniki, lecz zazwyczaj odchodzą znudzone, bowiem jeż potrafi zwinąć się w kolczastą kulkę, której żaden drapieżnik nie potrafi ugryźć, bowiem obawia się okaleczenia.

Etrinaceus europaeus, czyli jeż europejski, to ssak z rodziny jeżowatych (etrinaceidae). Jeże są niewielkie – samice osiągają rozmiary między 13,5 a 30 centymetrami, samce zaś nie są mniejsze niż 22 cm i dorastają do 32 cm długości. Przeciętny jeż waży od 450 do 700 gram, zależnie od warunków w jakich bytuje. Zdarza się, że jeże osiągają masę nawet 2 kilogramów. Samce są zazwyczaj nieco cięższe niż samice. Jeże europejski występuje w całej Europie, z wyjątkiem Europy północnej, Nowej Zelandii oraz w Chinach. Inne gatunki jeża występują w kontynentalnej Azji, w Azji Mniejszej oraz w Afryce. Zwierzę to bytuje zazwyczaj w lasach liściastych. Lubi też niewielkie zarośla, ogrody – występuje w miastach. Prowadzi nocny, samotny tryb życia. W dodatku od października do kwietnia zapada w sen zimowy – hibernację. Potrafi mocno zmienić temperaturę swego ciała – z normalnych 36 stopni podczas mrozów obniża ją do 10 stopni, a przy dużych mrozach może sprawić, by spadła nawet do 1 stopnia Celsjusza. Podczas hibernacji serce, normalnie bijące 190 razy na minutę, bije o wiele wolniej – 20 razy na minutę. Zwierzę oddycha jedynie co 2-3 minuty.Dojrzałość reprodukcyjną, którą wykorzystywać może między kwietniem a wrześniem, osiąga w wieku 11 miesięcy. Ciąża u jeży trwa od 31 do 35 dni. Liczba młodych jeży w jednym miocie waha się od 2 do 7. Mioty często występują dwa razy do roku. Jeże żyją maksymalnie 10 lat. Są gatunkiem chronionym na terenie całej Europy. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest brak zwyczajnego włosia. Zamiast tego posiada kolce. Pokrywają one jego bok i grzbiet. Mają niewielką długość, są giętkie (jeż może nimi poruszać na wszystkie strony) ale wytrzymałe dzięki wielu warstwom keratyny. Jeż ma bardzo słaby wzrok, choć rozróżnia kolory, za to świetnie rozwinięty węch i słuch.